BENGKEL PELAKSANAAN “MARRAKESH VIP TREATY” DAN PERPUSTAKAAN INKLUSIF

ENGLISH VERSION [CLICK]

Oleh: Mohd Faizal Hamzah, PhD
Pustakawan Kanan,Perpustakaan Universiti Malaya (Perpustakaan UM)
Pengerusi Jawatankuasa Tetap Perkhidmatan Perpustakaan untuk Golongan Khas, Persatuan Pustakawan Malaysia

Sejak kebelakangan ini kesedaran tentang hak orang kurang upaya telah meningkat dengan lebih baik sedikit demi sedikit. Pelbagai inisiatif telah dirancang untuk memastikan bahawa orang kurang upaya dapat menikmati kualiti hidup (QoL) yang lebih selesa. Bukan itu sahaja, banyak kajian telah dijalankan bagi mengenal pasti keperluan dan setiap aspek yang terbaik untuk orang kurang upaya. Bagi mewujudkan kesetaraan sosial yang lebih baik, reka bentuk universal dan konsep inklusif menjadi titik tengah dalam mana-mana agenda nasional sesebuah Negara termasuk Malaysia. Menurut Akta Orang Kurang Upaya 2008, Akta 685, bahagian IV, Bab 1, orang kurang upaya berhak untuk (1) mendapatkan akses kemudahan awam, perkhidmatan dan menggunakan bangunan awam; (2) akses kepada kemudahan pengangkutan awam; (3) akses kepada pendidikan; (4) akses kepada pekerjaan; (5) akses kepada maklumat, komunikasi dan teknologi; (7) akses kepada kehidupan budaya, dan (8) akses kepada rekreasi, masa lapang dan sukan. Dalam melaksanakan keperluan utama hak-hak awam untuk golongan khas seperti yang termaktub dalam Akta 685, sebagai Perpustakaan Penyelidikan, Perpustakaan Universiti Malaya (UM) komited sepenuhnya dalam menyediakan keperluan asas untuk pengguna kurang upaya di kampus. Oleh itu, bengkel mengenai orang kurang upaya telah dijalankan pada 22-23 Ogos 2019 oleh Persatuan Pustakawan Malaysia (PPM) dan Perpustakaan Universiti Malaya (UM). Untuk makluman, bengkel Pelaksanaan dan Penyelarasan Perjanjian Marrakesh terlebih dahulu dicadangkan oleh Jawatankuasa Perkhidmatan Perpustakaan kepada Golongan Khas, PPM bagi sesi penggal tahun 2018/2020 dan ianya berjaya dilaksanakan pada kali ini dengan kerjasama baik Perpustakaan UM. Bagi tahun ini, sesi bengkel mendapat sambutan yang sangat baik daripada pelbagai kategori peserta termasuk, pustakawan daripada perpustakaan awam, perpustakaan akademik, perpustakaan negeri, ahli akademik dan pesara.

Objektif bengkel ini adalah seperti berikut:
i. Memastikan pustakawan diberi pendedahan awal terhadap kesan Perjanjian Marrakesh
ii. Mendedahkan tentang persediaan yang diperlukan dari segi;
– Sedia untuk bertukar / meminjam bahan secara percuma
– Peruntukan teknologi dan peralatan yang berkaitan
– Kemahiran dan sumber manusia
iii. Untuk membincangkan cara terbaik untuk memenuhi keperluan perjanjian Marrakesh
iv. Untuk meningkatkan kesedaran dan memahami konsep perpustakaan inklusif dan pusat maklumat.

Pada hari pertama, sesi bengkel tertumpu kepada penyampaian maklumat dan isu semasa yang berkaitan dengan perjanjian Marrakesh. Pada kali ini jawatankuasa penganjur telah menjemput Encik Mohd Syaufiq, Penolong Pengarah Bahagian Hak Cipta dan Pemangku Setiausaha Tribunal Hak Cipta di Perbadanan Harta Intelek Malaysia (MyIPO). Bahagian pertama bengkel ini lebih terarah kepada isu-isu berkaitan dengan Akta Hak Cipta Malaysia. Dialog yang mendalam mengenai hak cipta telah memberikan gambaran jelas tentang kesan langsung Perjanjian Marrakesh di Malaysia. Tidak seperti perjanjian asal Marrakesh, pendekatan berbeza telah diambil oleh kerajaan Malaysia untuk membenarkan juga pencetakan bahan percuma dibuat untuk golongan lain-lain jenis kecacatan dan gangguan pendengaran selain kurang penglihatan. Pada masa ini, peserta mendapat pendedahan awal mengenai kesan Perjanjian Marrakesh apabila Malaysia menandatangani perjanjian itu. Pada asasnya, Perjanjian Marrakesh merangsang perkongsian sumber secara percuma untuk orang yang buta atau kecacatan visual. Negara-negara yang telah menandatangani perjanjian Marrakesh akan membenarkan bahan-bahan bacaan dicetak dan dikongsikan secara percuma dikalangan sesama negara-negara ahli perjanjian. Walau bagaimanapun, menurut Organisasi Harta Intelek Sedunia (WIPO) menyatakan bahawa, masih terdapat keperluan yang terikat dengan undang-undang hak cipta tradisional dan ianya perlu menetapkan satu set batasan tertentu. Bahagian kedua bengkel ini memberi tumpuan kepada penyediaan perpustakaan. Beberapa isu telah dibangkitkan oleh peserta termasuk, hak cipta tesis dan disertasi, pangkalan data dalam talian, dan koleksi khas di perpustakaan. Namun begitu, peserta dapat berbincang dengan baik dan memberikan sokongan inisiatif MyIPO untuk menyerlahkan Perjanjian Marrakesh di Malaysia.
Pada hari kedua pula, sesi bengkel lebih menumpukan kepada konsep inklusiviti di perpustakaan dan pusat maklumat. Topik ini disampaikan oleh Pengerusi Jawatankuasa Tetap Perkhidmatan Perpustakaan kepada Golongan Khas, Persatuan Pustakawan Malaysia; Dr. Mohd Faizal. Ketika ini, definisi konsep inklusif telah dibincangkan dan didedahkan secara menyeluruh kepada peserta. Sebagai huraian konsep inklusif, adalah sangat penting untuk memastikan pustakawan peka keberadaan pengguna di Perpustakaan terutama golongan khas. Konsep golongan khas tidak semestinya untuk orang kurang upaya sahaja. Secara menyeluruh, perpustakaan perlu berfungsi dengan baik untuk diakses oleh wanita hamil, kanak-kanak, remaja, warga emas dan lain-lain jenis pengguna istimewa. Seterusnya, peserta pula didedahkan dengan penilaian kebolehaksesan dan inklusiviti. Pemerhatian terhadap kebolehaksesan dan inklusiviti perpustakaan harus bermula dari sekitar bangunan perpustakaan. Contoh-contoh dimensi dan skala standard untuk jalan, lif, tangga dan tandas juga ditunjukkan secara komprehensif. Bukan itu sahaja, konsep reka bentuk sejagat juga telah dibincangkan secara panjang lebar dengan para peserta. Seterusnya, di penghujung sesi akhir bengkel tersebut telah diadakan lawatan audit aksesibiliti dan inklusiviti di Perpustakaan UM. Semua peserta diberi satu set soal selidik untuk memberikan ulasan mereka terhadap pemerhatian yang dibuat. Pemerhatian bermula dari kawasan perhentian bas berhampiran perpustakaan sehingga di setiap sudut kemudahan dalam bangunan perpustakaan.
Sebagai kesimpulan, sesi bengkel ini telah memberi pengetahuan baharu kepada para peserta tentang Perjanjian Marrakesh dan inklusiviti Perpustakaan serta mengenai inisiatif Perpustakaan UM untuk menyediakan kemudahan kepada orang kurang upaya. Persatuan Pustakawan Malaysia dan Perpustakaan UM ingin mengucapkan terima kasih atas sokongan bengkel ini.

Dr Faizal Hamzah sedang memberikan taklimat kemudahan tempat letak kereta pemandu kurang upaya
Encik Mohd Syaufiq, Penolong Pengarah Bahagian Hak Cipta dan Pemangku Setiausaha Tribunal Hak Cipta di Perbadanan Harta Intelek Malaysia (MyIPO).
Advertisements